Definitie en oorsprong
Een Ponzifraude (of Ponzi scheme) is vernoemd naar Charles Ponzi, een Italiaans-Amerikaanse oplichter die in de jaren twintig van de vorige eeuw investeerders beloofde met hoge rendementen op internationale antwoordcoupons. In werkelijkheid gebruikte hij het geld van nieuwe investeerders om de rendementen aan eerdere deelnemers te betalen. Het systeem leek te werken zolang er voldoende nieuwe deelnemers bijkwamen — totdat het onvermijdelijk instortte.
Het principe is sindsdien talloze keren herhaald over de hele wereld. Bij een Ponzifraude is er geen werkelijke investering, geen echt product en geen echte winst. De enige bron van “rendement” is het geld van nieuwe deelnemers. Het is een mathematische onmogelijkheid om dit systeem in stand te houden — vroeg of laat zijn er niet genoeg nieuwe deelnemers meer en stort het als een kaartenhuis in elkaar.
Hoe werkt het in de praktijk?
De fraudeur begint met het presenteren van een belegging met een aantrekkelijk, stabiel rendement — typisch 10-20% per jaar, hoog genoeg om op te vallen maar niet zo hoog dat het direct ongeloofwaardig is. Vroege investeerders ontvangen daadwerkelijk hun beloofde rendement — betaald uit de inleg van latere deelnemers. Dit wekt vertrouwen en zorgt ervoor dat bestaande beleggers meer geld investeren en enthousiast nieuwe beleggers aantrekken.
Ondertussen wordt er niets werkelijk belegd. Het geld gaat naar de fraudeur (die een luxe levensstijl onderhoudt), naar de “rendementen” van eerdere beleggers, en naar de kosten van het in stand houden van de illusie. Zolang de instroom groter is dan de uitstroom, houdt het systeem stand. Maar elk Ponzi-systeem groeit exponentieel in zijn behoefte aan nieuw geld — en die groei is eindig.
Kenmerken van een Ponzifraude
Wees extra alert op beleggingen die de volgende kenmerken vertonen: consistent hoge rendementen die niet worden beïnvloed door marktomstandigheden, weinig of geen transparantie over de beleggingsstrategie (“het is een geheim”), moeilijkheden wanneer u uw geld wilt opnemen, onduidelijke of niet-geverifieerde administratie, een organisatie die niet onder toezicht staat van de AFM of een vergelijkbare toezichthouder, en de nadruk op het werven van nieuwe beleggers in plaats van op het behalen van beleggingsresultaten.
Verschil met een piramidespel
Hoewel Ponzifraude en piramidespellen op elkaar lijken, zijn er subtiele maar belangrijke verschillen. Bij een Ponzifraude weten de meeste beleggers niet dat hun rendement uit de inleg van anderen komt — zij denken werkelijk te investeren. Bij een piramidespel worden deelnemers actief en bewust gevraagd om nieuwe leden te werven, en is het verdienmodel gebaseerd op werving. In de praktijk overlappen de modellen vaak en zijn er hybride vormen.
Bekende voorbeelden
Het meest beruchte voorbeeld is de zaak Bernard Madoff in de Verenigde Staten, die decennialang een Ponzi-systeem runde van tientallen miljarden dollars. In Nederland zijn er eveneens gevallen geweest van Ponzifraude, zij het op kleinere schaal. De structuur van sommige buitenlandse beleggingsconstructies — waarbij vroege beleggers uitbetaald lijken te worden uit de inleg van latere beleggers — vertoont kenmerken die aan Ponzifraude doen denken.
Gedupeerd door een Ponzifraude?
Als u vermoedt dat uw belegging een Ponzifraude is of was, onderneem dan actie. Bewaar alle documenten en betalingsbewijzen. Doe aangifte bij de politie. Meld de fraude bij de AFM. En neem contact op met Stichting BFRG om te bespreken of een gezamenlijke schadeclaim mogelijk is.
